Modern yangın güvenlik mühendisliğinin en temel kuralı şudur: Bir yangını ne kadar erken fark ederseniz, onu söndürmek için o kadar az suya, gaza ve efora ihtiyaç duyarsınız. Evlerimizde, ofislerimizde veya standart tavanlı iş yerlerimizde tavana monte edilen küçük, yuvarlak duman dedektörleri (nokta tipi dedektörler) yangını başlangıç aşamasında algılamak için mükemmel iş çıkarırlar. Ancak söz konusu tavan yüksekliğinin 10 metreleri bulduğu devasa bir lojistik depo, uçak hangarı veya ağır sanayi fabrikası olduğunda, bu klasik nokta tipi dedektörler adeta körleşir ve tamamen işlevsiz kalır. İşte standart cihazların çaresiz kaldığı bu devasa hacimli binalarda devreye beam dedektörü (sektörel adıyla ışın tipi duman dedektörü) girer.
Standart bina içi yangın güvenlik donanımları arasında en hayati erken uyarı sistemlerinden biri olan bu teknoloji, bir odanın tavanını yüzlerce küçük dedektörle doldurmak yerine, devasa bir alanı tek bir görünmez ışın kalkanıyla koruma altına alır.
Neden Yüksek Tavanlarda Standart Dedektör Kullanılamaz?
Yüksek tavanlı bir fabrikada (örneğin 12 metre) zeminde bir yangın başladığında, ısınan duman yukarı doğru yükselmeye başlar. Ancak duman yükseldikçe çevredeki soğuk havayla karışır, enerjisini kaybeder, tabakalaşır (stratification) ve seyrelir. Duman, 12 metre yukarıdaki standart bir nokta dedektörünün içine girecek yoğunluğa ulaştığında, aşağıdaki yangın çoktan kontrol edilemez boyutlara gelmiş, alevler tavanı yalamaya başlamıştır. Bu gecikme, sadece otomatik sprinkler sistemlerinin değil, itfaiyenin bile müdahalesini imkansız kılabilir.
Beam Dedektörü (Işın Tipi Dedektör) Nasıl Çalışır?
Beam dedektörü, havaya karışıp seyrelen dumanı beklemek yerine, deponun bir ucundan diğer ucuna (genellikle 100 metreye kadar) bir bariyer kurar. Sistem temel olarak iki ana bileşenden veya bir ana bileşen ve bir aynadan oluşur. Duvarın bir tarafına monte edilen cihaz, karşı duvara insan gözüyle görülmeyen bir kızılötesi (infrared) ışın demeti gönderir. Cihaz, karşıya gönderdiği ışının %100’ünün (veya kalibre edilen miktarının) karşı tarafa ulaşıp ulaşmadığını saniyede binlerce kez kontrol eder.
Aşağıda başlayan bir yangının seyrelmiş dumanı tavana doğru yükselip de bu kızılötesi ışın demetinin önünden geçtiğinde, ışının karşıya geçiş miktarını (örneğin %30 oranında) bloke eder veya ışını kırar. Cihaz, karşıya ulaşan ışık miktarında ani bir düşüş tespit ettiği milisaniye içerisinde, ana yangın paneline “Yangın Var!” bilgisini iletir ve alarmları (veya entegre edilmişse gazlı söndürme sistemlerini) otomatik olarak devreye sokar.
Reflektörlü (Yansıtıcılı) ve Alıcı-Vericili Sistem Farkları
Tesisin mimarisine göre iki tip beam dedektörü projelendirilir:
- Alıcı ve Vericili (Tx/Rx) Sistemler: Duvarın bir ucunda ışını üreten verici, tam karşısındaki duvarda ise ışını yakalayan alıcı bulunur. Aralarındaki mesafe 100 metreyi aşan çok büyük ve geniş açıklıklı (açık hava depo sahaları vb.) yerlerde kullanılır. İki cihaza da ayrı ayrı elektrik kablosu (sinyal kablosu) çekilmesi gerekir.
- Reflektörlü (Yansıtıcılı) Sistemler: Günümüzde en çok tercih edilen tiptir. Duvarın sadece bir tarafına cihaz (hem alıcı hem verici aynı kutuda) monte edilir. Karşı duvara ise sadece bildiğimiz bir reflektör (ayna/yansıtıcı plaka) takılır. Cihaz ışını aynaya atar, ayna ışını geri yansıtır. Kablolama sadece cihazın olduğu tek bir duvara yapıldığı için kurulum ve işçilik maliyetleri çok daha düşüktür.
Yüksek tavanlı depolarınızda, üretim hollerinizde veya AVM atriumlarında yasal yönetmeliklere (EN-54 standartlarına) uygun profesyonel ışın tipi dedektör entegrasyonu için Cenksan Yangın mühendis kadrosuyla iletişime geçebilirsiniz.
