Bir binada yangın güvenliği denildiğinde akla ilk olarak suyu, köpüğü veya gazı fışkırtan teknolojik makineler gelir. Ancak mühendislik etiğinin ve itfaiye mevzuatının birinci ve değişmez kuralı şudur: “Önce İnsan Hayatı.” Milyonlarca liralık bir otomatik sprinkler sistemi veya NFPA onaylı devasa bir yangın pompa dairesi kursanız bile, eğer içerideki insanların o binayı panik yapmadan, dumana boğulmadan ve ezilmeden terk etmelerini sağlayacak güvenli bir tahliye yolunuz yoksa, o bina yasal olarak bir ölüm tuzağıdır. İşte bu noktada, binaların mimari tasarımıyla doğrudan bütünleşen pasif güvenlik önlemlerinin en önemlisi olan yangın merdiveni devreye girer.
Filmlerde sıkça gördüğümüz, binaların dışına takılmış paslı demir basamaklardan ibaret olan merdiven kavramı artık tamamen tarih olmuştur. Günümüzde yürürlükte olan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, yangın merdiveni inşasını, kapıların malzemesinden basamak genişliklerine kadar milimetrik ölçülerle ve katı kurallarla standartlaştırmıştır.
Neden Dairesel (Spiral) Yerine Z Tipi Yangın Merdiveni?
Geçmiş yıllarda binaların dış cephelerinde sıkça rastladığımız spiral (döner) merdivenler, tahliye anında insanların baş dönmesi yaşamasına, geniş kavisleri nedeniyle iniş hızının düşmesine ve panik anında birbirlerini ezerek yığılmalarına neden olduğu için artık büyük oranda yasaklanmıştır. Güncel yönetmeliğe göre dairesel merdivenlere ancak 9.5 metreyi (yaklaşık 3 katı) geçmeyen yapılarda, o da çok spesifik şartlar altında izin verilmektedir.
Bunun yerine zorunlu kılınan sistem “Z Tipi Yangın Merdiveni” (Çift kollu sahanlıklı merdiven) modelidir. Z tipi merdivenlerde, bir kat inildikten sonra geniş bir dinlenme sahanlığı (düz platform) bulunur ve ardından diğer kata inilir. Bu yapı, aşağıya koşan kalabalığın hızını keserek izdihamı önler, itfaiye erlerinin yukarı çıkarken sedye taşımasına olanak tanır ve tahliyenin güvenli bir ritimde gerçekleşmesini sağlar.
Yangın Merdiveni Ölçüleri ve Yasal Zorunluluklar
Bir binaya bina içi yangın güvenlik donanımları kapsamında merdiven eklenirken uyulması gereken temel geometrik kurallar şunlardır:
- Basamak Genişliği: Kaçış yolu (merdiven kolu) genişliği, o kattan tahliye olacak kişi sayısına göre hesaplanır ancak hiçbir zaman 120 cm’den (bazen yapı türüne göre 90 cm’den) dar olamaz.
- Rıht ve Basamak Yüksekliği: Basamakların yüksekliği (rıht) 175 mm’den (17.5 cm) yüksek olamaz ve basamak basma genişliği 250 mm’den dar olamaz. (Koşarken takılmaları önlemek için).
- Yangına Dayanım Süresi: Merdiveni taşıyan çelik veya betonarme konstrüksiyon, bina yüksekliğine ve tehlike sınıfına göre alevlere karşı en az 60, 90 veya 120 dakika boyunca taşıyıcı özelliğini (çökmeden) koruyabilmelidir.
Acil Çıkış Kapıları ve Panik Bar Sistemlerinin Hayati Rolü
Merdivenin kendisi ne kadar sağlam olursa olsun, o merdivene açılan kapı standart dışıysa sistem çöker. Yangın kaçış kapıları normal ahşap veya standart çelik kapılar olamaz. Bu kapılar; en az 90 dakika ateşe dayanıklı (Fire Rated), duman sızdırmaz fitillere sahip, ısıya maruz kaldığında genleşerek boşlukları kapatan özel kapılar olmalıdır.
Daha da önemlisi kilit mekanizmasıdır. Yangın kapıları dışarıdan kilitlenebilir, ancak içeriden (kaçış yönünde) hiçbir anahtara veya yetkiye ihtiyaç duymadan üzerine sadece gövde ağırlığıyla itilerek açılabilen “Panik Bar” (Push-Bar) kilit sistemine sahip olmak zorundadır.
Merdiven Basınçlandırma Sistemi Neden Kurulmalıdır?
Yangınlarda can kayıplarının %80’i alevlerden değil, zehirli karbonmonoksit dumanından boğularak gerçekleşir. İnsanlar kaçmak için yangın merdivenine girdiklerinde ve kapıyı açtıklarında, dumanın da onlarla birlikte merdiven boşluğuna dolmaması gerekir. Bu yüzden yüksek katlı (30.5 metreyi aşan) binalarda veya yeraltı otopark kaçışlarında Merdiven Basınçlandırma Fanları kullanılır. Bu güçlü fanlar, dışarıdan aldığı temiz havayı merdiven şaftının içine basarak içeride “pozitif bir hava basıncı” yaratır. Böylece katlardan yangın kapısı açılsa bile, içerideki yüksek hava basıncı dumanın merdiven boşluğuna sızmasını (girmesini) görünmez bir duvar gibi engeller.
Tesisinize yasal mevzuatlara ve itfaiye şartnamelerine tam uyumlu kaçış yolu projelendirmesi ve donanım kurulumu yapmak için Kocaeli merkezli Cenksan Yangın mühendislerinden danışmanlık talep edebilirsiniz.
