Endüstriyel yangınların büyük bir kısmı kağıt veya ahşap gibi basit yanıcılardan değil, yüksek voltajlı elektrik ekipmanlarından veya parlayıcı kimyasal sıvılardan kaynaklanır. Bu tip yüksek riskli yangınlarda su kullanmak felaketle sonuçlanabilir. Sulu sistemlerin çaresiz kaldığı bu spesifik alanlarda en çok başvurulan yöntemlerden biri CO2 gazlı söndürme (Karbondioksit) sistemleridir. Peki, on yıllardır endüstrinin vazgeçilmezi olan bu ağır ve güçlü sistem tam olarak nedir ve hangi prensiple çalışır?
CO2 Gazının Yangın Söndürme Prensibi
Yangının var olabilmesi için bilindiği üzere üç şeye ihtiyaç vardır: Yanıcı madde, ısı ve oksijen. Endüstriyel yangın güvenlik çözümlerinin en eskilerinden olan Karbondioksit sistemleri, bu üçgenden doğrudan oksijeni hedefler. Soluduğumuz normal havada yaklaşık %21 oranında oksijen bulunur; bir yangının sürebilmesi için ise havadaki oksijenin en az %15 civarında olması gerekir.
Bir CO2 gazlı söndürme sistemi devreye girdiğinde, oda içerisindeki yüksek basınçlı nozullardan (püskürtücülerden) beyaz bir bulut halinde hızla ortama dolar. Karbondioksit gazı, havadan yaklaşık 1.5 kat daha ağır olduğu için yangının üzerine bir battaniye gibi çöker ve ortamdaki oksijen seviyesini saniyeler içinde %15’in çok daha altına (çoğunlukla %8-%10 aralığına) düşürerek yangını kelimenin tam anlamıyla “boğar”. Ayrıca nozuldan çıkış anında hızla genleştiği için ortamda ani bir dondurucu etki (soğutma) de yaratarak yangının ısı bacağını da kırar.
İnsan Sağlığı Açısından Kritik Uyarılar
Sistemin en büyük avantajı olan oksijeni boğma yeteneği, aynı zamanda onun en büyük dezavantajı ve riskidir. Karbondioksit gazı, söndürme işlemi sırasında içerideki oksijeni ölümcül seviyelere indirdiği için insanların bulunduğu veya sürekli çalıştığı alanlarda (örneğin ofisler, standart server odaları) kesinlikle kullanılamaz. Sistem kazara boşaldığında veya yangın anında içeride bir teknisyen varsa, hızlı bir şekilde boğulma tehlikesiyle karşı karşıya kalır.
Bu nedenle CO2 sistemleri kurulurken NFPA 12 standartları gereği sıkı güvenlik önlemleri alınır. Gaz boşalmadan önce çok yüksek sesli sirenler çalar ve gazın boşalmasını örneğin 30 veya 60 saniye bekleten “zaman geciktirici röleler” (time delay) kullanılır. Böylece personelin odayı terk etmesi için zaman tanınır.
CO2 Sistemlerinin Temel Kullanım Alanları
Güvenlik riskleri nedeniyle yaşam alanlarında kullanılmayan CO2 gazlı söndürme sistemleri, sahip oldukları yüksek söndürme kapasitesi ve temiz gaz (kalıntı bırakmayan) özellikleri sayesinde endüstrinin şu alanlarında rakipsizdir:
- Trafo Odaları: İletken olmadığı için elektrik yangınlarında mükemmel bir çözümdür.
- Jeneratör ve Kompresör Odaları: Yüksek ısı ve yakıtın birleştiği insansız makine daireleri.
- Boya Kabinleri ve Vernikleme Tesisleri: Yanıcı ve parlayıcı kimyasalların bulunduğu kapalı hücreler.
- Kablo Galerileri ve Elektrik Şaftları: Binanın damarları olan gizli şaft bölgeleri.
Eğer tesisinizde sürekli personel barındırmayan ancak yüksek yangın riski taşıyan kapalı alanlar varsa, Karbondioksit sistemleri sizin için en ekonomik ve etkili çözümlerden biri olacaktır. Kapasite hesaplamaları ve ücretsiz risk analizi için Cenksan Yangın mühendisleriyle iletişime geçebilirsiniz.
