Sanayi tesislerinin, hastanelerin ve enerji üretim santrallerinin kesintisiz çalışabilmesi, elektrik şebekesinin kalbi olan güç trafolarına bağlıdır. Ancak trafolar, barındırdıkları çok yüksek gerilim ve içlerindeki binlerce litrelik yanıcı soğutma yağı nedeniyle bir tesisin en tehlikeli, adeta pimi çekilmiş el bombası gibi duran noktalarıdır. Trafoda meydana gelebilecek kısa devre veya aşırı ısınma kaynaklı bir yangın, saniyeler içinde devasa bir patlamaya ve alev topuna dönüşebilir. Bu felaketi önlemenin tek yolu, doğru projelendirilmiş bir trafo söndürme sistemi altyapısı kurmaktır.
Neden Klasik Yöntemler Trafolarda Kullanılamaz?
Standart bir fabrika alanında çıkan yangına su veya köpükle müdahale edebilirsiniz. Ancak trafo odasında on binlerce voltluk enerji akışı vardır. Su, iletken bir maddedir; yüksek gerilimli bir trafoya su sıktığınızda sadece ölümcül kısa devrelere ve elektrik çarpmalarına yol açmakla kalmaz, aynı zamanda yanan trafo yağını etrafa sıçratarak yangını çok daha büyük bir alana yayarsınız. Bu nedenle ideal bir trafo söndürme sistemi kesinlikle iletken olmayan (yalıtkan) ve yanan yağı boğma kapasitesine sahip olmalıdır.
Trafolarda En Çok Tercih Edilen Söndürme Yöntemleri
Mühendislik standartlarına (Özellikle NFPA 850 standartları) göre trafo merkezleri ve şalt sahaları için günümüzde en çok tercih edilen endüstriyel söndürme çözümleri şunlardır:
- CO2 (Karbondioksit) Gazlı Sistemler: Kapalı trafo odaları için dünyada en çok uygulanan ve en ekonomik çözümlerden biridir. Trafo odasında yangın algılandığında sistem ortama ağır CO2 gazını basar. İletken olmayan bu gaz, trafo yağının yanması için gereken oksijeni %15’in altına düşürerek yangını saniyeler içinde boğar. İnsansız alanlar olduğu için boğulma riski yönetilebilirdir.
- Su Sisi (Water Mist) Sistemleri: Eğer trafo açık alanda (şalt sahasında) ise gazlı sistemler rüzgardan uçup gideceği için kullanılamaz. Bunun yerine özel yüksek basınçlı pompalar ve mikro nozullar kullanılarak su, çok küçük zerreciklere (sis bulutuna) ayrıştırılır. Su sisi elektriği iletmez ve yanan trafonun etrafını devasa bir soğutma perdesi gibi sararak yangını bastırır.
- Novec 1230 ve FM200: Trafonun bulunduğu oda eğer personelin sık girip çıktığı bir şalt odasının bitişiğindeyse ve alan çok büyük değilse, insan sağlığına zararsız olan bu temiz gazlar tercih edilebilir. Elektrik panolarındaki etkileri kusursuzdur.
İdeal Bir Trafo Sistemi Hangi Özellikleri Taşımalıdır?
Doğru tasarlanmış bir trafo söndürme sistemi, yangını algılama hızıyla öne çıkmalıdır. Genellikle bu odalarda duman dedektörlerinin yanı sıra hızlı tepkili ısı dedektörleri, alev (uv/ir) dedektörleri veya lineer ısı algılama kabloları kullanılır. Erken algılama, trafodaki yalıtım yağının kaynama noktasına ulaşmadan müdahale edilmesini sağlar.
Trafonuzun fiziksel konumuna (açık hava, kapalı şaft, yeraltı) ve içerdiği yağ kapasitesine göre en uygun, yasal yönetmeliklere (TEDAŞ/TEİAŞ şartnamelerine) tam uyumlu söndürme sistemi projelendirmesi için Cenksan Yangın mühendis kadromuzdan destek alabilirsiniz.
